Dünyadaki İlk Banka

Dünyadaki İlk Banka

ilk banka

ilk banka

Dünyadaki ilk bankacılık hizmetlerinin eski Sümer ve Babil ’e kadar uzandığı sanılmaktadır. Sümerlerde M.Ö.3500 yılında kurulan “Maket” bilinen ilk banka kuruluşudur.

Maket’in rahipleri ilk borç verenlerdi. Maketler, harman zamanı ödenmek üzere tohum vb. gibi hammadde ve teçhizat alımı için çiftçilere ilk dönemlerde fiziki (ayni) daha sonraları parasal kredi açtıkları sonucu saptanmıştır. Dünyadaki ilk banka ve bankacılık borç verme üzerine dayalıdır.

Kazılarda çıkan belgeler bir hesaptan diğer hesaba transferlerin, tediye ve teslim emirlerinin, mal belgeleri talimatının varlığını ortaya koymaktadır. Maketlerin başlıca uğraş konularının ödünç ve mevduat kabulü işlemlerini oluşturduğunu ve bu maketlerde değişim düzenin çok düzenli biçimde örgütlendiğini açıkça ortaya koymaktadır. Ünlü Hammurabi kanunlarında maketlerin ödünç işlerini nasıl yöneteceği, borcun vadesinde nasıl tahsil olunacağı, borçlunun hangi mallarının ne yolla borcun tasfiyesinde kullanılacağı yazılmıştır. Ödünç işleri sırasında faiz tahsiline de izin verilmekteydi.

Bu faizin oranı, tahıl ya da hurma ihracatında ana sermayenin üçte biri, nakit para ihracatında beşte biri olarak saptanmıştır. Öte yandan karşılaşılan doğal afetler sonucu ürün elde edilmeyen yıllarda faiz tahakkuk ettirilemeyeceği, borcun tahsiline gidilemeyeceği belirtilmiştir. Yapılan ödünce karşılık her türlü taşınır (menkul) mal rehinine, taşınmaz (gayri menkul) mal ve özellikle tarla ipoteğine, hatta saygın kişilerin kefaletine yer verilmiştir.

Bugün size çeşitli hizmetleri olan bankanız, aslında iki temel amaçla çalışır. Bu amaçlardan biri tasarruf sahiplerinin paralarını almak ve aynı kişiler geri isteyinceye kadar muhafaza etmektir. İkinci amaç da belirli bir faiz ödemeyi kabul eden kimselere borç (kredi, istikraz ) vermektir.

Bir banka para üzerinde faiz esasıyla iş yaptığından, ilk banka ve bankacılığın bazı toplumlarda hoş karşılanmadığı, uygun görülmediği bir devir vardı. Faiz almak bu toplumların insanları tarafından ahlak kurallarına uygunsuz bir davranış sayılırdı. Nitekim bazı ülkeler, vatandaşlarının bankalarla iş yapmalarını yasaklamıştı. Dünyadaki ilk banka kuruluşlarında bu şekilde işlemler uygulandı.

Bankacılığın tarihin kendi kadar eski olduğu belki de sizleri şaşırtacak bir gerçektir. Eski Babil’de, Mısır ’da, Yunanistan’da bankacılığın olduğu güvenilir tarih kaynaklarından bilinmektedir. Gerçekte, tapınaklar paranın biriktirildiği yer olarak da hizmet ederdi.

M. Ö. 210 yılında Roma ’da, sarraflarla ilgili bir buyrultu yayınlandı. Bu buyrultuya göre, siyasal tartışmaların, devletin yönetimiyle ilgili sorunları içeren konuşmaların yapıldığı Forum adı verilen alanda, sarraflar için özel bir köşe ayrılacaktı.

Dolayısıyla,”banka-bank” kelimesi bize İtalyanca’dan gelmiştir. Orta Çağ ’da, İtalyan sarraflar işlerini caddedeki bir bank üzerinde yaparlardı. Halen parklarda, geniş ve ağaçlık caddelerin kaldırım kenarlarında oturulan bu banklar, İtalyanca ’da “banco” kelimesiyle tanımlanırdı.

Günümüzdeki banka kelimesi de işte bu “banco” sözünden doğmuştur. Tarihte ilk banka sözcüğü bu şekilde yer almıştır.

Modern bankacılık büyük bir ihtimalle 1587 yılında Venedik ’te başlamış sayılabilir. Söz konusu tarihte Venedik’ te (Banco di Rialto) kurulmuştu. Bu bankada tasarruf sahiplerinin parası kabul ediliyor ve hesabı (bankada parası) olanların, gerektiği zaman paralarının karşılığında çek yazmaları sistemi uygulanıyordu.

1619 yılında, Banco del Giro bu bankanınkini aşan faaliyetlerle hizmete girdi. Yatırılan altın ve gümüş karşılığında makbuzlar (senetler) veriyordu. Bu senetler de para yerine geçiyor,paraymış gibi kullanılabiliyordu. 1609 ′da kurulan Amsterdam Bankası, ”banka parası” olarak geçerli makbuzlar vermekteydi.

İngiltere’de 1694 yılında (Bank of England-İngiltere Bankası) kuruluncaya kadar, kuyumcular banker (bankacı) olarak hizmet ediyorlardı.

Birleşik Amerika’da ilk banka, 1782 de Kongre’nin özel kanunu ile Filadelfiya’da kurulan (Bank of North Amerika-Kuzey Amerika Bankası) ‘dır.

Daha yakın zamanlarda ortaya çıkarılan bazı tarih belgeleri. Asur ’da ve Fenike ’de de o çağa göre hayli gelişmiş sayılabilecek bankacılık yöntemlerinin varlığını belirtmektedir.

Nitekim dünya bankacılığında İsviçre ile birlikte en önemli yeri, ilk sırayı tutan Lübnan özellikle Beyrut bankacıları, kendilerini Fenikelilerin mirasçıları sayarlar. Eski Fenike ’nin bugünkü Lübnan’ın yerinde olması, Lübnanlılar ’in da Fenikeliler gibi ticaret ve iş hayatında büyük başarılar göstermeleri, bu konudaki iddialarını desteklemektedir.

Daha yukarda belirttiğimiz gibi, bu alandaki öncülük ve önderlik sonradan İtalya ’ya geçmiştir. İtalya tarihinde büyük yer tutan ünlü Medici ailesi, Orta Çağ’da o devirlere has bir anlayışla bankacılık da yapmıştır.

Türkiye’de ilk banka ve bankacılık faaliyetine ilk adım, iş yaptıkları kimseleri sömüren tefecilere karşı bir çıkış olarak (Emniyet Sandığı) ‘nı kuran Mithat Paşa tarafından atılmıştır.

Günümüzde baktığımızda bankalar oldukça güçlü duruma gelmiş, sadece bankacılık hizmeti ile sınırlı kalmayıp, inşaat ve taahhüt işlerine de girmişlerdir. 2011 yılı itibari ile Türkiye ‘de 49 adet banka mevcuttur.

2 Comments

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.